2019 was goed jaar voor broedvogels Olde Maten en Veerslootlanden

Het jaar 2019 was een goed jaar voor de boerenlandvogels in onze regio. Zowel in het boerenland als in natuurgebied Olde Maten en Veerslootlanden, in totaal 935 hectare groot. Eigenaar Staatsbosbeheer werkt er sinds enkele jaren samen met Agrarische Natuur Vereniging (ANV) Horst en Maten. Via de ANV worden in het gebied de graslandpercelen verpacht en beheert.  De ANV beschermt en volgt de ontwikkeling van broedvogelpopulatie op de voet. Diverse soorten nemen in aantal toe. Zo was er dit jaar een toename van grutto, wulp en kievit. Ook de kwartel had een goed jaar. De ANV ziet daarin het succes van het beheer door de leden van de verenging.

 

Jaarlijks laat de ANV van april tot begin juni onderzoek doen naar de broedvogelpopulatie in het gebied. Daaruit volgt advies hoe rekening te houden met de weidevogels. Indien nodig kan het maaien dan worden uitgesteld zodat nog aanwezige vogels hun broedcyclus kunnen voltooien. Daarnaast wil de ANV graag de ontwikkelingen in de broedvogelstand volgen om te zien of het gevoerde beheer haar vruchten afwerpt. Het onderzoek wordt uitgevoerd door ecoloog Martijn Bunskoek.

De weidevogels concentreren zich in twee deelgebieden met een open landschap. Rondom het blauwgraslandreservaat nabij de voormalige eendenkooi in de Veerslootlanden is een aantal jaren geleden een weidevogelgebied ingericht. Daarnaast is er tussen de Olde Maten en De Wieden een natte verbindingszone gerealiseerd, het zogeheten Groene Kruispunt. Ook in de eigenlijke Olde Maten zijn veel inrichtings- en herstelmaatregelen genomen.

Goed overleg

Martijn Bunskoek: ‘Om te kunnen maaien moeten de ANV en de pachters goed in beeld hebben waar de weidevogels broeden. Als voor de afgesproken maaidatum duidelijk is dat er geen broedende vogels aanwezig zijn kan er gemaaid worden. Maar het kan ook zijn dat op een perceel rond die datum toch nog weidevogels met jongen rondlopen. Of dat er late soorten als Paapje of Kwartel nestelen. Met de veldcoördinator van de ANV en de pachter maken we dan afspraken over uitstellen van het maaien. Eventueel kan een deel van een perceel wel gemaaid worden.  Totdat de vogels de percelen verlaten hebben.

 

Onderzoeksgebied

Verreweg de meeste weidevogels komen voor in het open weidevogelreservaat rondom de Veerslootlanden en het zuidelijke deel van de Olde Maten richting de Veldschuur en in het ‘Groene Kruispunt’, een natte verbindingszone aan de Stouweweg langs het Meppelerdiep. De graslanden in een groot deel van de Olde Maten zelf zijn voor de meeste weidevogels niet open genoeg, door de aanwezigheid van opgaande begroeiing op en langs de boksloten.

 

Geïnventariseerde broedvogelsoorten

De inventarisatie heeft zich met name gericht op primaire soorten en daarnaast op de overige soorten die in agrarisch gebied voorkomen of in bermen, ruigtes, slootkanten en overhoekjes. Bunskoek: ‘Juist in die overgangen vinden veel zangvogelsoorten broedgelegenheid. De ANV en haar pachters houden ook daar rekening mee bij de maaiwerkzaamheden.’

Algemene en weinig kenmerkende soorten zijn niet geïnventariseerd, denk hierbij aan soorten als Wilde Eend en Meerkoet. Bunskoek: ‘De wilde eend bijvoorbeeld is vaak al lang klaar met broeden voor dat de eerste maaironde plaatsvindt.  En een soort als de meerkoet bouwt het nest in het water, waardoor die minder kwetsbaar is voor de maaibalk.’

Conclusie

Uit het onderzoek komt naar voren dat in het onderzoeksgebied een gevarieerde weidevogelgemeenschap aanwezig is en dat diverse soorten een toename vertonen. Volgens Bunskoek hebben de hoge waterpeilen in maart en begin april – de vestigingsperiode van de weidevogels – waarschijnlijk een positief effect gehad.

Bunskoek telde het aantal territoria. Opvallende toenames zijn door hem vastgesteld bij Grutto (van 12 territoria in 2018 naar 27 in 2019), Wulp (van 13 naar 21) en Kievit (van 46 naar 67). Daarnaast heeft hij territoria van diverse andere kritische soorten vastgesteld, zoals Watersnip (3), Tureluur (13), Zomertaling (3), Slobeend (12), Kleinst Waterhoen (1) en Paapje (2). Ook Kwartel had een goed jaar met 4 territoria.

De meest complete weidevogelgemeenschappen treffen we aan ten noorden van het Scholenland,  met name rondom de natte percelen met ‘plas-dras’ aan de Matenweg, en in het gebied tussen de Oude Maatsloot en de Rechterensweg. Bunskoek: ‘Veel soorten zijn gebonden aan de natste delen van het gebied met plas-dras-situaties en voldoende lengte aan slikkige oevers. Soorten die minder sterk gebonden zijn aan nattigheid, zoals Wulp, Kievit en Graspieper, komen meer verspreid over het gebied voor. Bij Kievit was een duidelijke uitbreiding zichtbaar in de graslanden ten zuiden van het Scholenland.’

In het Groene Kruispunt zijn net als in voorgaande jaren veel territoria gezien van Tureluur (5), Slobeend (5) en Kievit (12). Wulp was daar nieuw als broedvogel (1 territorium). Deze soorten concentreren zich in de natste delen van dit kleine gebied (20 hectare), en dan vooral in de ‘driehoek’ tussen het Meppelerdiep en de Stouwerweg. Soorten als Grutto, Watersnip en Zomertaling ontbreken (nog) in dit gebied.

 

Aanbevelingen

De resultaten en conclusies van het onderzoek bieden handvatten voor verdere verbetering van het beheer van het gebied. Zo adviseert Bunskoek een hoog waterpeil aan te houden in het vroege voorjaar, met name in de plas-dras-percelen, en om bij de laatste maaironde kruidenrijke ruigtes te laten staan ten behoeve van het Paapje. Verder is rust tijdens het broedseizoen erg belangrijk. Bunskoek adviseert om opgaande beplanting – uitvalsbasis voor roofvogels, met een verstorend effect op broedvogels – te verwijderen of anders te beheren. Het uitrasteren van plas-dras-percelen om vossen te weren moet worden voortgezet, aldus de ecoloog.

 

Externe evaluatie Samenwerkingsovereenkomst

Onze samenwerkingsovereenkomst met Staatsbosbeheer wordt dit jaar geëvalueerd met een externe deskundige. De samenwerking gaat over het beheer en onderhoud van natuurgebied de Olde Maten en de Veerslootlanden. Landbouwpercelen in het gebied worden verpacht aan leden van de ANV en de ANV is uitvoerder van rentmeesters- en beheerwerkzaamheden in het gebied.  Voor de uitvoering van de evaluatie kreeg mevrouw Martha Buitenkamp de opdracht van de beide samenwerkingspartners. 

De samenwerkingsovereenkomst is ingegaan op 1 januari 2016 voor de duur van zes jaar. Of de overeenkomst na 31 december 2021 wordt verlengd (en onder welke voorwaarden) bepalen we in overleg met SBB in 2020, zo staat in de overeenkomst. Jaarlijks vindt in november een evaluatie plaats tussen bestuur van de ANV en SBB. Daarnaast moet er in het vierde jaar – en dat is dus in dit jaar –  een evaluatie met een externe deskundige plaatsvinden. Uit deze ‘externe’ evaluatie – samen met de jaarlijkse evaluaties – moet blijken of er voor partijen een voldoende basis is om de samenwerking voor te zetten.

Martha Buitenkamp heeft inmiddels interviews met diverse personen gehouden, waaronder naast vertegenwoordigers van SBB, bestuur en medewerkers van de ANV ook een aantal pachters van percelen met verschillende beheertypen. In november zal ze een verslag van haar bevindingen uitbrengen, waarover we u uiteraard zullen informeren.

Martha Buitenkamp is als onafhankelijk procesbegeleider in diverse projecten in het landelijk gebied actief. Zij heeft een brede kennis op het gebied van natuur, landbouw, landschap en water. Zij heeft diverse samenwerkingsverbanden en evaluaties van samenwerkingen en functioneren van organisaties op het gebied van (agrarisch) natuur- en landschapsbeheer en overheden begeleid. 

We wachten op uw aanmelding

We ontvingen nog onvoldoende aanmeldingen om een nieuwe cursus ‘Basis’ Natuurbeheer en Ondernemerschap te kunnen organiseren Dat is jammer, want we doen dit voor u als lid en (aspirant) pachter, opdat u vanaf 2021 aan de eisen kunt voldoen die Staatsbosbeheer aan pachters stelt. De voorgaande deelnemers beoordeelden de kwaliteit van de cursus met ruim voldoende tot goed. Uw eigen bijdrage in de kosten houden we zo laag mogelijk. 

In 2020 willen we – bij voldoende belangstelling (minimaal 15 deelnemers) opnieuw de driedaagse basiscursus van het programma ‘Natuurbeheer en Ondernemerschap’ organiseren. Degenen die zich al eerder hebben aangemeld zullen we hiervoor benaderen zodra we een startdatum hebben vastgesteld. Zij hoeven zich dus niet opnieuw aan te melden.  Via het formulier onder dit bericht kunt u zich aanmelden.

De cursus is speciaal bedoeld voor u als lid van ANV Horst en Maten,  in het bijzonder als u tevens pachter bent van één of meer percelen van Staatsbosbeheer. Een cursusdag start ’s ochtends om 9:30 uur. Na de lunch is er een excursie naar percelen in de omgeving, tot ca 15:00 uur. Inmiddels hebben ruim dertig personen via ons de basiscursus gevolgd en beoordeeld als ruim voldoende tot goed.

Hoe eerder wij een groep van 15 deelnemers hebben, hoe eerder we duidelijkheid kunnen geven over de start. Aarzel dus niet en meld u nu meteen aan!

 

Zoals bekend  stelt Staatsbosbeheer dat pachters vanaf 2021 aantoonbaar moeten voldoen aan eisen, kennis en vaardigheden met betrekking tot natuurbeheer. Zij gaan dat als voorwaarde stellen om in aanmerking te (blijven) komen voor het pachten van gronden met een natuurbestemming. Dat geldt niet alleen voor pachters in het Staphorsterveld; het is een landelijke voorwaarde. Het volgen van het programma ‘Natuurbeheer en Ondernemerschap’ is één van de mogelijkheden om aan de eisen van kennis en vaardigheid te voldoen.

Het bestuur van ANV Horst en Maten wil haar leden in de gelegenheid stellen om zo laagdrempelig mogelijk aan de eisen te kunnen voldoen. Daarom organiseren wij de cursus – in samenwerking met Michiel Drok van Aeres  Hogeschool Dronten –  in onze eigen regio, en doen wij ons best om de deelnamekosten laag te houden.

Optie ‘Basis’
De optie ‘Basis’ die wij organiseren bestaat uit 3 dagen, waarna u voldoet u aan de eisen van Staatsbosbeheer.

De bijeenkomsten zijn om de 14 dagen. De eigen bijdrage proberen wij zo laag mogelijk te houden.  De groepsgrootte is voor beide opties minimaal 15 en maximaal 20 deelnemers . N.B. De cursisten van de vorige cursus, die één of meer dagdelen hebben gemist en die nog moeten inhalen, benaderen wij persoonlijk.  Zij hoeven zich niet opnieuw aan te melden.

Aanmelden

U kunt uw belangstelling kenbaar maken via onderstaand formulier.

Heeft u vragen? Neem dan gerust contact op met Jan ten Hove: 06 – 13103111, of stuur hem een bericht via j.tenhove@anvhorstenmaten.nl.

Hierbij meld ik mij aan voor het programma Natuurbeheer en Ondernemerschap "Basis (3 daagse cursus)" 2020. Ik ben lid van ANV Horst en Maten.

Zodra er voldoende aanmeldingen binnen zijn (minimaal 15 deelnemers) ontvang ik verdere informatie over de startdatum, de inhoud van het programma en over de hoogte van de eigen bijdrage.

 

Meld u aan voor de driedaagse cursus Natuurbeheer: Start 3 september 2019

Inmiddels hebben twee groepen de driedaagse basiscursus van het programma ‘Natuurbeheer en Ondernemerschap’ gevolgd, in september 2018 en maart 2019. De cursisten hebben de cursus als ruim voldoende tot goed beoordeeld. De cursus is speciaal bedoeld voor u als lid van ANV Horst en Maten,  in het bijzonder als u tevens pachter bent van één of meer percelen van Staatsbosbeheer. Bij voldoende belangstelling (minimaal 15 deelnemers) willen we de cursus opnieuw organiseren, en wel op dinsdag 3 en 14 september en 1 oktober. ’s Ochtends vanaf 9:30 uur in Koetuur, Postweg 2 te Staphorst en na de lunch buiten in het veld in de omgeving, tot ca 15:00 uur. U kunt u zich onderaan dit bericht hiervoor aanmelden. Graag vóór 15 juli a.s.

 

Zoals bekend  stelt Staatsbosbeheer dat pachters vanaf 2021 aantoonbaar moeten voldoen aan eisen, kennis en vaardigheden met betrekking tot natuurbeheer. Zij gaan dat als voorwaarde stellen om in aanmerking te (blijven) komen voor het pachten van gronden met een natuurbestemming. Dat geldt niet alleen voor pachters in het Staphorsterveld; het is een landelijke voorwaarde. Het volgen van het programma ‘Natuurbeheer en Ondernemerschap’ is één van de mogelijkheden om aan de eisen van kennis en vaardigheid te voldoen.

Het bestuur van ANV Horst en Maten wil haar leden in de gelegenheid stellen om zo laagdrempelig mogelijk aan de eisen te kunnen voldoen. Daarom organiseren wij de cursus – in samenwerking met Michiel Drok van Aeres  Hogeschool Dronten –  in onze eigen regio, en doen wij ons best om de deelnamekosten laag te houden.

Optie ‘Basis’
De optie ‘Basis’ die wij organiseren bestaat uit 3 dagen, waarna u voldoet u aan de eisen van Staatsbosbeheer.

De bijeenkomsten zijn om de 14 dagen. De eigen bijdrage proberen wij zo laag mogelijk te houden.  De groepsgrootte is voor beide opties minimaal 15 en maximaal 20 deelnemers . N.B. De cursisten van de vorige cursus, die één of meer dagdelen hebben gemist en die nog moeten inhalen, benaderen wij persoonlijk.  Zij hoeven zich niet opnieuw aan te melden.

Aanmelden

U kunt uw belangstelling kenbaar maken via onderstaand formulier.

Heeft u vragen? Neem dan gerust contact op met Jan ten Hove: 06 – 13103111, of stuur hem een bericht via j.tenhove@anvhorstenmaten.nl.

Hierbij meld ik mij aan voor het programma Natuurbeheer en Ondernemerschap "Basis (3 daagse cursus)" 2020. Ik ben lid van ANV Horst en Maten.

Zodra er voldoende aanmeldingen binnen zijn (minimaal 15 deelnemers) ontvang ik verdere informatie over de startdatum, de inhoud van het programma en over de hoogte van de eigen bijdrage.

 

Excursie Veerslootlanden 12 juni

Op 12 juni a.s. organiseerden we een excursie naar Veerslootlanden. 15 deelnemers verzamelden zich bij het opslagterrein aan de Rechterensweg. Na een korte toelichting door Egbert Wever over de proef met compostering en een kop koffie vertrokken we van daar om 20:00 uur.

Martijn Bunskoek nam ons mee naar het Scholenland/Matenweg voor een wandeling door de Veerslootlanden.  Martijn wordt ingehuurd oor ANV Horst en Maten voor broedvogelmonitoring in Veerslootlanden en Olde Maten. Hij verving boswacher Jeroen Bredenbeek van Staatsbosbeheer, die helaas verstek moest laten gaan door omstandigheden. Die excursie – die ook zal gaan over de historie van het gebied – houden van dan ook nog tegoed.

Martijn is goed op de hoogte van de vogelstand in het gebied, en kon ons vertellen over zijn bevindingen van het afgelopen broedvogelseizoen. Die zijn dit jaar positief; er zijn duidelijk meer vogels dan voorgaande jaren.  Dat was tijdens de excursie goed te zien en te horen, getuige de wulpen die alarmerend rond ons vlogen,  de grutto’s die met hun jongen vlogen,  de kieviten, de tureluurs die druk waren met het verjagen van een bruine kiekendief en de graspiepers die rondom ons de avond nog verder opluisterden met hun zang.

Na afloop konden we nog even napraten onder het genot van een drankje. En met een prachtige ondergaande zon vertrok tegen 22:00 uur een ieder huiswaarts.

 

Compost uit Veerslootlanden na proef gereed voor gebruik

Op het opslagterrein aan de Rechterensweg – tussen Stadsweg en Scholenland – hebben wij een proef met compostering van overtollig maaisel uit de Veerslootlanden uitgevoerd. Het materiaal is inmiddels gereed en geschikt voor gebruik, bijvoorbeeld voor bodemverbetering.

Tijdens de proef is de temperatuurontwikkeling bijgehouden. Gedurende minstens twee weken was de temperatuur hoger dan 65 graden Celsius, waardoor onkruidzaden zoals ook van ridderzuring onschadelijk geworden zijn. Belangstellenden voor meer informatie dan wel afname kunnen zich melden bij veldcoördinator  Egbert Wever (06-27435361).

Gunstig weidevogeljaar in het Staphorsterveld

Het lijkt er op dat 2019 de boeken in zal gaan als een gunstig jaar voor de weidevogelstand, zo blijkt uit tellingen van weidevogels met kuikens door weidevogelbeschermers in het Staphorsterveld en omstreken. De samenwerking tussen boeren, jagers en weidevogelbeschermers werpt zijn vruchten af.

Ynske Ypma, voorzitter van de Vereniging Weidevogelbescherming Staphorsterveld e.o.: ‘De balans van aantallen gevonden nesten en ook het verloop ervan – dat wil zeggen hoeveel daarvan zijn geroofd, verlaten, vernield en hoeveel zijn uitgekomen – moet nog worden opgemaakt en vergeleken worden met voorgaande jaren. Maar de tellingen van gezinnen met kuikens geven nu al aan, dat het seizoen 2019 een veel positiever beeld geeft dan de afgelopen jaren!’

‘De samenwerking tussen boeren, jagers en weidevogelbeschermers, gefaciliteerd door Collectief (voor agrarisch natuurbeheer) Noordwest Overijssel levert kuikens op!’, stelt Ypma. Opvallend is dat in het Staphorsterveld steeds meer boeren beheerovereenkomsten voor meerdere jaren afsluiten met het Collectief. Daarbij gaat het onder meer om het creëren van aantrekkelijke, natte foerageergebieden: het zogenaamde plasdras en greppelplasdras. Die onder water gezette gedeelten van percelen dragen sterk bij aan het broedsucces van weidevogels.

Lastminute-beheer helpt
Daarnaast draagt ook het zogenaamde lastminute-beheer in belangrijke mate bij aan het resultaat. Daardoor kwamen meer nesten uit en werden meer kuikens vliegvlug. In 2019 ging het in het Staphorsterveld om 35 hectare van dit tijdelijke type beheer, dat kon worden overeengekomen met 23 boeren. Zij krijgen voor het later maaien van een perceel of een gedeelte daarvan waarin zich nesten of kuikens blijken te bevinden voor het lopende seizoen een vergoeding, zonder zich voor meerdere jaren vast te leggen.

Ynske Ypma: ‘Er is ons veel aan gelegen om met boeren lastminute-beheer af te kunnen spreken. Het uitstellen van het maaien geeft de aanwezige kuikens dekking tegen roofdieren en voedsel, en dat in de meest kwetsbare tijd van hun bestaan: de eerste weken nadat ze uit het ei zijn gekomen. Daarom is het ook zo effectief.’  Egbert Wever, veldcoördinator van het Collectief Noordwest Overijssel bevestigt dit: ‘Gelukkig wordt hier dan ook door boeren steeds meer aan meegewerkt. En als het dan lukt om kuikens groot te krijgen op hun percelen geeft dat ook boeren grote voldoening.’

Ook de inzet van de jagers voor de bestrijding van predatoren zoals de vos heeft positief bijgedragen aan het succes. Egbert Wever: ‘We overleggen tweemaal per jaar met alle betrokkenen in de weidevogelkring en weten elkaar te vinden als dat nodig is. Bijvoorbeeld als nesten worden bedreigd door predatoren, dan is er meteen contact.’

Natuurgebied
Ook in natuurgebied Veerslootlanden en Olde Maten is dit jaar beter dan voorgaande jaren. Ecoloog Martijn Bunskoek bracht net als voorgaande jaren in opdracht van Agrarische Natuurvereniging Horst en Maten de territoria van weidevogels in het natuurgebied in kaart. ANV Horst en Maten beheert met circa 100 van haar leden het natuurgebied namens Staatsbosbeheer. Bunskoek: ‘Wulp, Grutto, Tureluur en Kievit waren in veel grotere getale aanwezig, de Grutto is zelfs meer dan verdubbeld! Mooi om te zien dat ze het gebied weten te vinden. Ook de percentages alarmerende paren (dus met kuikens) van Grutto lijken een stuk hoger uit te vallen dan afgelopen jaren.’

foto: Gruttokuiken zwemmend in greppelplasdras, Henk Timmerman mei 2019

12 juni: Excursie naar het Staphorsterveld

Op woensdagavond 12 juni a.s. organiseren wij een excursie met boswachter Jeroen Bredenbeek van Staatsbosbeheer naar het Staphorsterveld, waar ANV Horst en Maten en Staatsbosbeheer samenwerken aan het beheer van het gebied. Ongeveer honderd leden  van de ANV zijn pachter van één of meer van de langgerekte percelen, en beheren die zodanig dat een grote diversiteit aan natuur voorkomt. We hopen op een mooie zomeravond, waarin Jeroen Bredenbeek ons zal vertellen over het ontstaan van de Olde Maten en Veerslootlanden, de herinrichting en het beheer van het gebied. Tijdens de excursie zal bovendien veel van de aanwezige natuur te zien en te horen zijn. Deelname is gratis, maar meld u wel even aan.

We verzamelen vanaf 19.30 uur op het opslagterrein aan de Rechterensweg te Rouveen. U vindt dat terrein tussen Stadsweg en Scholenland. U heeft daar tevens gelegenheid om het resultaat te  zien van een proef met compostering van maaisel uit het gebied. Egbert Wever, veldcoördinator van de ANV,  zal daar uitleg over geven. Daarna start om 20.00 uur de excursie door het gebied onder leiding van Jeroen Bredenbeek. Houdt rekening met een wandeling van circa 1,5 uur door soms nat terrein, afhankelijk van de weersomstandigheden.

Leden, relaties maar ook andere geïnteresseerden zijn van harte welkom! U kunt zich eenvoudig aanmelden met onderstaand formulier.

Hierbij meld ik mij aan voor de excursie naar het Staphorsterveld op 12 juni a.s.

Verzamelen vanaf 19.30 uur op het opslagterrein (tussen Stadsweg en Scholenland) aan de Rechterensweg te Rouveen. De excursie start om 20.00 uur.

Ik ben van plan om te komen met het volgende aantal personen (inclusief mijzelf):